درمان ریشه دندان (عصبکشی، روت کانال تراپی)
درمان ریشه (روت کانال تراپی) روشی برای نجات دندانی است که بهعلت پوسیدگی وسیع یا ضربه، پالپ آن آلوده یا ملتهب شده و در معرض از دست رفتن است.
درمان ریشه یعنی برداشتن پالپ (عصب و رگهای) ملتهب یا عفونی، ضدعفونی و شکلدهی کانالها و پر کردن کامل آنها. با بیحسی انجام میشود، معمولاً بدون درد حین کار است و پس از آن دندان باید با ترمیم یا روکش محافظت شود.
«روت» به معنای ریشه، «کانال» به معنای مجرا و «تراپی» به معنای معالجه است؛ بنابراین درمان ریشه یعنی معالجهی مجرای ریشهی دندان؛ نجات دندانی که به علت پوسیدگی وسیع مجاور اتاقک عصب، در معرض از دست رفتن است.
قسمت عمدهی ساختمان دندان را عاج تشکیل میدهد و درون آن فضایی وجود دارد که پالپ نامیده میشود. پالپ حاوی عصب و شبکهی مویرگی است و وظایفش حس، تغذیه، عاجسازی و دفاع میکروبی است. این بافت نرم ممکن است توسط میکروبها عفونی شود و عفونت را از مسیر ریشه به استخوان اطراف برساند؛ در چنین مواردی تمام پالپ برداشته میشود، محفظه و کانالها ضدعفونی و شکل داده میشوند و با مادهی پرکنندهی بیاثر (گوتاپرکا) پر میشوند.
علائم نیاز به درمان ریشه
- درد خودبهخودی، بهویژه شبانه که با مسکن فروکش نمیکند
- حساسیت طولانی به گرما یا سرما پس از برداشتن محرک
- درد هنگام جویدن یا ضربه به دندان
- ورم لثه، تورم صورت یا وجود آبسه و دانهی چرکی
- تیره شدن رنگ دندان پس از ضربه
درد دندان همیشه به معنای نیاز به درمان ریشه نیست؛ برای بررسی بیشتر مقالهی درد دندان و درمان آن را ببینید و در صورت تورم یا تب فوراً مراجعه کنید.
تجهیزات و تکنیکهای امروز
درمان با ایزولاسیون لاستیکی (رابردم)، آپکسلوکیتور برای تعیین طول دقیق کانال، فایلهای نیکلتیتانیوم روتاری و شستوشوی ضدعفونیکننده انجام میشود تا نتیجه قابل پیشبینی باشد. لیزر میتواند به ضدعفونی بیشتر کانال کمک کند. رادیوگرافی در تشخیص و کنترل نقش کلیدی دارد (رادیوگرافی دندان).
پس از درمان ریشه، دندان شکنندهتر میشود؛ بنابراین بازسازی تاج یا روکش برای جلوگیری از شکستگی توصیه میشود.
مزایای این درمان
حفظ دندان طبیعی
بهترین جایگزین دندان، خود دندان است.
رفع درد و عفونت
منبع عفونت حذف میشود و درد برطرف میگردد.
پیشگیری از گسترش عفونت
از رسیدن عفونت به استخوان و بافت اطراف جلوگیری میشود.
عملکرد و زیبایی
دندان در دهان باقی میماند و جویدن و زیبایی حفظ میشود.
تشخیص مناسب بودن درمان
چه کسانی کاندیدای مناسباند؟
- پوسیدگی عمیق که به عصب رسیده است
- پالپ ملتهب یا نکروز
- دندان با آبسهی ریشهای
- ضربه با آسیب عصب
چه مواردی نیاز به احتیاط یا درمان اولیه دارند؟
- ریشهی شکسته یا شکستگی عمودی
- حمایت استخوانی بسیار کم (دندان غیرقابل نگهداری)
- عدم امکان ترمیم تاج دندان
مراحل درمان
تشخیص
معاینه، تستهای زندهبودن عصب و رادیوگرافی.
بیحسی و ایزولاسیون
بیحسی کامل و عایقبندی دندان با رابردم.
دسترسی و پاکسازی
باز کردن دسترسی، برداشتن پالپ و تعیین طول کانال.
شکلدهی و ضدعفونی
فایلکردن و شستوشوی ضدعفونی کانالها.
پر کردن و بازسازی
پر کردن کانال با گوتاپرکا و ترمیم یا روکش دندان.
مراقبتها و توصیههای بعد از درمان
- تا برطرف شدن بیحسی چیزی نخورید.
- تا ترمیم نهایی از جویدن با آن دندان خودداری کنید.
- ناراحتی خفیف ۲ تا ۳ روز طبیعی است و با مسکن معمولی کنترل میشود.
- ترمیم دائم یا روکش را به تعویق نیندازید.
پرسشهای متداول دربارهی درمان ریشه دندان
آیا درمان ریشه دردناک است؟
با بیحسی مناسب و تکنیکهای امروزی، حین درمان درد قابل توجهی ندارد؛ ناراحتی خفیف پس از آن چند روز طبیعی است.
درمان ریشه چند جلسه طول میکشد؟
بسته به عفونت و تعداد کانالها یک تا سه جلسه؛ دندانهای عفونیتر یا چندکاناله جلسات بیشتری لازم دارند.
آیا بعد از درمان ریشه حتماً روکش لازم است؟
در دندانهای آسیا تقریباً همیشه؛ در دندانهای جلو بسته به میزان بافت باقیمانده تصمیم گرفته میشود.
جایگزین درمان ریشه چیست؟
کشیدن دندان و جایگزینی با ایمپلنت یا بریج؛ بررسی گزینهها را در صفحهی ایمپلنت و مقالهی روشهای جایگزین دندان کشیدهشده ببینید.
برای درمان ریشه دندان (عصبکشی، روت کانال تراپی)، ابتدا معاینه و مشاوره
تشخیص و طرح درمان مناسب فقط بعد از معاینهی حضوری و بررسی شرایط دهان و دندان شما مشخص میشود. برای هماهنگی نوبت با مطب تماس بگیرید.

دکتر محسن پورحقیقی
دکترای دندانپزشکی از دانشگاه تهران (۱۳۷۵)، تخصص ترمیمی و زیبایی با درجهی ممتاز از همان دانشگاه (۱۳۷۹) و بورد تخصصی؛ دورهی ایمپلنت (۱۳۸۵) و فلوشیپ لیزر با همکاری دانشگاه تهران و دانشگاه جنوای ایتالیا (۱۳۹۴). عضو انجمن متخصصین ترمیمی و زیبایی ایران.
- بورد تخصصی ترمیمی و زیبایی
- فلوشیپ لیزر
- دوره ایمپلنت
- حدود ۲۰ سال سابقه