دندانپزشکی خانواده و پیشگیری از پوسیدگی
پیشگیری و کنترل پوسیدگی اساسیترین و کمهزینهترین بخش دندانپزشکی است؛ برنامهی دندانپزشکی خانواده بر همین پایه ساخته شده است.
دندانپزشکی خانواده یعنی ارزیابی ریسک پوسیدگی هر فرد، آموزش بهداشت، فلوراید درمانی، فیشور سیلانت، معاینهی دورهای منظم و درمانهای ترمیمی؛ با هدف کاهش میکروبهای پوسیدگیزا و ایجاد شرایط مناسب برای بازگشت املاح به دندان.
کنترل پوسیدگی دندان در آینده موضوع فعالیت بسیاری از دندانپزشکان است. در کشورهای پیشرفته سهم خدمات پیشگیری و تشخیص رو به افزایش است، زیرا اساسیترین و پرهزینهترین خدمات دندانپزشکی به درمانهای پس از پوسیدگی مربوط میشود. هدف پیشگیری کاهش میکروبهای پوسیدگیزا و ایجاد شرایطی است که املاح معدنی دوباره روی دندان رسوب کنند (بازمعدنیشدن).
در رویکرد مدرن، پوسیدگی یک بیماری عفونی باکتریایی و وابسته به رژیم غذایی است که با ارزیابی ریسک و مدیریت قابل کنترل است؛ تراش و ترمیم تنها بخشی از ماجراست. مراقبت از کودکان و بزرگسالان در یک برنامهی هماهنگ انجام میشود.
ارزیابی ریسک پوسیدگی
بررسی ریسک پوسیدگی پیش از وقوع یا در مراحل اولیه از وظایف مهم دندانپزشک است. نتیجهی این ارزیابی به تعیین سرعت پیشرفت پوسیدگی، توقف آن در مراحل اولیه، امکان بازمعدنیشدن، فاصلهی ویزیتهای دورهای، انتخاب مادهی ترمیمی مناسب و طرح پیشگیری متناسب کمک میکند.
- سن و جنس
- میزان فلوراید آب آشامیدنی
- مراقبت در منزل و عادتهای غذایی
- عادتهای مضر (مثل سیگار)
- داروها، خشکی دهان و کاهش بزاق (نقش بزاق در پوسیدگی)
- میزان پوسیدگی، کشیدن و پر کردنهای قبلی
- تاریخچهی پزشکی و دندانپزشکی و وضعیت روحی
برنامهی دندانپزشکی خانواده
- بستهی آموزش و پیشگیری: علل پوسیدگی، روش صحیح مسواک و نخ دندان، ارزیابی ریسک و برنامهی کنترل
- فلوراید درمانی و فیشور سیلانت دندانهای دائمی
- ترمیم دندانهای شیری و دائمی (کامپوزیت)
- درمان ریشه، بازسازی تاج و روکش
- پروتزهای ثابت و متحرک، ایمپلنت
- دندانپزشکی زیبایی: طراحی لبخند، لمینت، سفید کردن
برای جزئیات مراقبت روزانه به مقالههای مسواک زدن، دهانشویهها و راههای پیشگیری از پوسیدگی مراجعه کنید.
مزایای این درمان
کمهزینهتر
پیشگیری بسیار ارزانتر از درمانهای پیشرفته است.
برنامهی شخصی
فاصلهی ویزیتها بر اساس ریسک هر فرد تعیین میشود.
مراقبت هماهنگ
کودک تا سالمند در یک پرونده و برنامه.
حفظ دندان طبیعی
دندان طبیعی بهترین پایهی سلامت و زیبایی است.
تشخیص مناسب بودن درمان
چه کسانی کاندیدای مناسباند؟
- خانوادهای که برنامهی منظم مراقبت میخواهد
- کودکان در سن رویش دندان دائمی
- بزرگسالان با ریسک بالای پوسیدگی
- افراد با خشکی دهان یا مصرف دارو
چه مواردی نیاز به احتیاط یا درمان اولیه دارند؟
- درد و تورم (نیاز به ویزیت فوری)
- پوسیدگی گسترده (ابتدا ترمیم)
- بیماری لثهی فعال
مراحل درمان
تشکیل پرونده
معاینه، عکس و رادیوگرافی در صورت نیاز.
ارزیابی ریسک
تعیین سطح ریسک پوسیدگی و لثه.
آموزش و پیشگیری
مسواک، نخ، تغذیه، فلوراید و سیلانت.
درمان نیازها
ترمیم، درمان ریشه یا بازسازی متناسب با نیاز.
پیگیری دورهای
ویزیتهای منظم با فاصلهی مناسب ریسک.
مراقبتها و توصیههای بعد از درمان
- دو بار در روز با خمیردندان فلوراید مسواک بزنید و شبانه نخ دندان بکشید.
- مصرف تنقلات شیرین و نوشیدنیهای قندی را کم کنید.
- هر ۶ ماه (یا طبق ریسک) معاینه و جرمگیری انجام دهید.
پرسشهای متداول دربارهی دندانپزشکی خانواده و پیشگیری از پوسیدگی
دندانپزشکی خانواده چه تفاوتی با ویزیت معمولی دارد؟
بر پایهی پروندهی منظم، ارزیابی ریسک و برنامهی پیشگیری مداوم برای همهی اعضای خانواده است، نه فقط درمان درد.
هر چند وقت باید معاینه کرد؟
معمولاً هر ۶ ماه؛ در ریسک بالا کمتر (مثلاً ۳ ماه) و در ریسک پایین گاهی بیشتر.
فیشور سیلانت برای بزرگسالان هم است؟
بیشتر برای دندانهای تازهرویشکردهی کودکان و نوجوانان است، اما در برخی بزرگسالان با ریسک بالا و شیار عمیق هم استفاده میشود.
فلوراید درمانی ایمن است؟
در مقدار و روش درست، بله و یکی از مؤثرترین روشهای پیشگیری از پوسیدگی است.
برای دندانپزشکی خانواده و پیشگیری از پوسیدگی، ابتدا معاینه و مشاوره
تشخیص و طرح درمان مناسب فقط بعد از معاینهی حضوری و بررسی شرایط دهان و دندان شما مشخص میشود. برای هماهنگی نوبت با مطب تماس بگیرید.

دکتر محسن پورحقیقی
دکترای دندانپزشکی از دانشگاه تهران (۱۳۷۵)، تخصص ترمیمی و زیبایی با درجهی ممتاز از همان دانشگاه (۱۳۷۹) و بورد تخصصی؛ دورهی ایمپلنت (۱۳۸۵) و فلوشیپ لیزر با همکاری دانشگاه تهران و دانشگاه جنوای ایتالیا (۱۳۹۴). عضو انجمن متخصصین ترمیمی و زیبایی ایران.
- بورد تخصصی ترمیمی و زیبایی
- فلوشیپ لیزر
- دوره ایمپلنت
- حدود ۲۰ سال سابقه